DOĞAL GAZIN
ÖZELLİKLERİ
Doğal gaz esas olarak metan (CH4) ve daha az oranda etan
(C4H10) ve propan (C3H8) gibi hidrokarbonlardan meydana gelir.
Ayrıca bileşiminde azot (N2), karbondioksit (CO2),
hidrojensülfür (H2S) ile helyum (He) gazları da bulunabilir.
Ancak H2S zararlı bir bileşen olduğundan, doğal gaz üretim
noktasında bu bileşenden temizlenerek boru hattına pompalanır.
Doğal gaz renksiz ve kokusuz bir gazdır. Doğal gazın evsel
kullanım ve merkezi ısıtma olmak üzere konutlarda iki farklı
kullanım alanı vardır. Bu farklı alanlardaki alternatif yakıtlar
da farklıdır. Evsel kullanımda alternatifler hava gazı, LPG;
ısıtmada ise kömür ve fuel oildir.
Doğal gaz zehirsizdir: Doğal gazın en önemli
özelliklerinden birisi zehirsiz olmasıdır. Doğal gazın solunması
halinde zehirleyici ve öldürücü etkisi yoktur. Ancak ortamda çok
fazla birikmişse teneffüs edilecek oksijen azaldığından dolayı
boğulma tehlikesi vardır. Bu yüzden şehre dağıtmadan önce gaza
İGDAŞ tarafından koku verilmektedir. Böylece ortamda gazın
varlığını hissetmek mümkün olmaktadır. Doğal gazın patlama
özelliği: Doğal gazın en önemli tehlikesi diğer gaz yakıtlarda
da olduğu gibi belirli oranlarda hava ile karışması halinde
patlayıcı olmasıdır. Bu nedenle gaz sızıntılarının olmaması,
olacak kaçakların hemen belirlenmesi ve gaz sızabilecek yerlerin
iyi havalandırılmış olması emniyet açısından çok önemlidir.
Doğal gaz havadan hafiftir: Doğal gazın diğer önemli
bir özelliği havadan hafif olmasıdır. Dolayısı ile hava içinde
yükselme eğilimindedir. Gaz kaçakları hava ile karışmadan önce
yükseklerde toplanır. Bu yüzden havalandırma bacalarından
kolaylıkla dışarı atılabilirler.
Doğal gaz kuru bir gazdır: Bu özelliği dolayısıyla
dişli bağlantılarda kurumayan sızdırmazlık malzemeleri
kullanılmalıdır. Doğal gazın ısıl değeri: Doğal gazın ısıl
değeri hava gazına göre daha fazla, tüp gaza göre daha düşüktür.
Bu sebeple hava gazından doğal gaza dönüşen ocaklarda yemekler
daha çabuk pişebilecektir.
Doğal gaz çevreyi kirletmeyen yakıttır: Çevreyi
kirleten üç ana faktör doğal gaz dumanı içerisinde
bulunmamaktadır. Bunlardan birincisi kükürt oksitlerdir. Bu
madde duman gazındaki ve havadaki nemle, sülfrik aside dönüşür.
Böylece hem kazan borularını, hem de asit yağmurları ile çevreyi
aşındırır ve tahrip eder. Ayrıca solunması halinde insanlar için
zehirleyici etkisi vardır. İkincisi is ve uçan kül
parçacıklarıdır. Özellikle kömür yakılması halinde çevreye
yayılan bu katı parçacıklar temizlik ve insan sağlığı açısından
son derece zararlıdır. Ayrıca kazan yüzeylerini kaplayarak
verimi ve ısıl kapasiteyi düşürürler. Üçüncü faktör ise yanmamış
gazlardır. Bunlar içinde özellikle karbonmonoksit belirli
dozlara ulaştığında öldürücü etkisi olan son derece zararlı bir
maddedir. Her üç zararlı da doğal gaz yanma ürünlerinde
bulunmamaktadır. Yanma ürünleri içinde bulunan ve çevreye zarar
veren bir başka bileşen de Azotoksitlerdir Nox. Azotoksitler
fiziksel rahatsızlıklara, gözlerde yanmaya ve yüksek dozda
bulunduğunda boğulma hissine neden olur. Yanma ürünleri içinde
NOx oluşumunun ana nedenlerinden biri yanma sıcaklığının yüksek
olmasıdır. Doğal gaz ocak sıcaklıkları yüksek olup, NOx emisyonu
da, eğer önlem alınmazsa, diğer yakıtlara göre daha az olmakla
birlikte yine de önemli mertebededir. Bu yüzden örneğin Buderus
atmosferik yakıcılı doğal gaz kazanlarında NOx emisyonunu
düşürmek için yanma odasına alev soğutma çubukları
yerleştirilmiştir.
Doğal gaz temiz bir yakıttır: Doğal gazın temiz bir
yakıt olması kazan bakım ve işletmesi açısından önemli bir
avantaj sağlar. Fuel oil veya kömür yakılması halinde kalorifer
kazanı ısıtma yüzeyleri üzerinde biriken kül ve kurum tabakası
hem yüzeyleri aşındırır hem de ısı geçişini engelleyerek kazan
verimini düşürür. Bu yüzden kazan boruları haftada en az bir
kere temizlenmek zorundadır. Halbuki doğal gaz kullanımında
böyle bir sorun yoktur.
Doğal gazın yakılması için ön hazırlama ve depolama
gerekmez: Doğal gaz kullanılması halinde yakıt hazırlama ve
kül atma işlemlerine gerek kalmaz. Hem fuel oil, hem de kömür
depolanmak zorundadır. Bu nedenle kazan dairelerinde yakıt tankı
veya kömürlük hacimleri oluşturulmaktadır. Halbuki doğal gazda
buna gerek yoktur. Yakıt doğrudan şebekeden kazana boru ile
bağlanmaktadır. Özellikle yakıt depolama zorunluluğu dolayısı
ile katı ve sıvı yakıtlarda kazan dairesi bodruma yapıldığı
halde, doğal gaz için kazan daireleri çatı katında
oluşturulabilir. Böylece değerli inşaat alanlarından önemli
ölçüde tasarruf yapılabilir. Yakılmadan önce fuel oil ısıtılmak,
filtrelenmek ve basınçlandırılmak zorundadır. Kömür ise kırılmak,
taşınmak ve kurutulmak gibi işlemlere gerek gösterir. Ayrıca
mekanik olarak ocağa beslenmesi istendiğinde pahalı sistemler
gerekir. Halbuki doğal gazda böyle bir ön hazırlamaya gerek
yoktur.
Otomatik kontrola uygundur: Doğal gaz yakıcıları
tamamen otomatik kontrolle, insana gerek duymadan ve emniyetli
bir şekilde çalışırlar. Devreye çabuk girip, devreden çabuk
çıkabilirler.
Doğal gaz kazanları yüksek verimlidir: Doğal gazlı
kazanlarda ısıl verim de yüksektir. Bir kazanın ısıl veriminin
yüksek olması, kazanı terk eden duman gazlarının sıcaklığının
düşük olmasına bağlıdır. Fuel oil veya kömür yakılması halinde,
daha önce sözü edilen, kükürt oksitlere bağlı asit korozyonu
nedeniyle duman sıcaklıkları fazla düşürülmez. Halbuki doğal
gazda böyle bir sorun olmadığından daha verimli kazanlar yapmak
mümkündür. Nitekim doğal gazlı Buderus döküm kazanlarda ısıl
verim %93-96 gibi çok yüksek değerlere çıkabilmektedir.
Doğal gaz ekonomiktir: Bütün bu temizlik, depolama,
yakıt hazırlama ve kül atma maliyetleri gözönüne alınırsa, doğal
gaz yakılmasının gerek yatırım, gerekse işletme maliyetlerinde
önemli kazançlar sağladığı söylenebilir. Yapılan bir çalışmaya
göre doğal gaz yakılması halinde sadece işletme giderlerinde
fuel oile oranla yıllık tüketiminin %1'i mertebesinde bir
tasarruf sağlanmaktadır. Kömür olması halinde bu kazanç çok daha
yüksek olacaktır. Kazan verimlerindeki artışlar da dikkate
alındığında doğal gazın diğer yakıtlara göre en az %10
mertebesinde ilave işletme ekonomisi sağladığı söylenebilir.
|